MALIGNE HYPERTHERMIE

N.B.
Onze hand-outs worden vervaardigd aan de hand van niet alleen wetenschappelijke literatuur, maar ook van onze eigen inzichten op grond van persoonlijke ervaringen. Daarom kan de informatie voor een deel afwijken van de gangbare literatuur.

INLEIDING
Maligne hyperthermie ofwel kwaadaardige oververhitting is een gelukkig zelden voorkomend verschijnsel bij honden, maar wordt ook beschreven bij varkens en mensen. Zoals de naam al aangeeft is het een zeer gevaarlijke aandoening waarbij het lichaam zodanig oververhit raakt dat het  nogal eens fataal afloopt. Het dient niet verward te worden met 'gewone' oververhitting door bijvoorbeeld de zon.
Wat het precies is en hoe het ontstaat en behandeld dient te worden wordt beschreven in dit artikel.

VOORKOMEN
Maligne hyperthermie (MH) is een zeldzame erfelijke aandoening die veroorzaakt wordt door een stoornis in de stofwisseling van de skeletspieren. Er bestaat bij deze ziekte een afwijking van de calcium stofwisseling van de spiercellen. De calcium stofwisseling speelt een grote rol bij spiersamentrekkingen. Bij MH komt er teveel calcium vrij uit de spiercellen. Deze afwijking  resulteert vervolgens in heftige spiersamentrekkingen die weer leiden tot bovenmatige lactaatproductie (verzuring), maar ook tot bovenmatige warmte productie.
De warmteproductie kan zo groot zijn dat de lichaamstemperatuur gaat stijgen tot levensbedreigende waarden. Dit kan, in combinatie met de verzuring, leiden tot hartritme stoornissen en lever- en nierfalen waarbij het dan vaak fataal en dus dodelijk afloopt.

OORZAKEN
Het blijkt dat MH bij voor deze afwijking vatbare honden (vaak Greyhounds, Deerhounds, Labradors) veroorzaakt kan worden door gasanesthesie, extreme inspanning en training maar ook door vele vormen van stress (onweer, autoreizen,dierenarts bezoek).

DIAGNOSE
De moeilijkheid van juiste diagnose stellen van MH is dat er nog geen bloedtest beschikbaar is. Soms kan een stukje spier worden afgenomen (spierbiopt) waarop proeven kunnen worden gedaan om te kijken of het spierweefsel overmatig reageert. Zo kan met cafeïne een bepaalde spierreactie worden opgewekt in het spierbiopt wat bewijzend wordt beschouwd voor MH. Omdat voor deze test vers spierweefsel moet worden gebruikt is niet elk laboratorium hiervoor geschikt. Ook moet voor een spierbiopt afname de hond eerst onder narcose worden gebracht hetgeen juist een risico is voor het optreden van MH.
Een andere moeilijkheid voor het maken van een juiste diagnose van echte MH is het feit dat sommige Greyhounds en andere windhonden ook een verhoogde temperatuur kunnen ontwikkelen zonder MH onder de leden te hebben. MeN noemt dit ook wel non-MH.
Greyhounds en andere windhonden staan bekend om hun grote spiermassa. Ook hebben velen last van verlatingsangst en stress met name in een dierenartspraktijk. Na bijkomen uit een operatie kunnen ze flink bibberen en trillen vanwege de temperatuurdaling na narcose of vanwege angst en pijn. Soms kan door overmatig rillen en trillen zoveel warmte worden geproduceerd dat de lichaamstemperatuur ook kan stijgen boven de 40-41 graden Celsius en ook levensbedreigend kan worden.
Het verschil met echte MH is dat non-MH goed reageert op een behandeling met symptomatische therapie (ontstekingsremmers, infusen, afkoeling en zuurstoftherapie).
Honden met MH zullen altijd terugkerend er last ervan krijgen bij bepaalde narcose en stress situaties. Niet de ene keer niet en de andere keer wel. Dit is een wezenlijk onderscheid met non MH dat incidenteel bij elke hond kan optreden.

BEHANDELING
De enige juiste behandeling voor echte aanvallen van MH is het snel toedienen van  een spierverslapper (een calcium blokker) direct in de bloedbaan van de patiënt. Wel dient er ook infuus toegediend te worden, de gasanesthesie dient men direct te beëindigen, uitwendige koeling moet toegediend worden evenals extra zuurstof. Zelfs met al deze maatregelen kan deze aandoening fataal eindigen. Ook het geven van extra glucose in het infuus met anti-epileptici hebben een positief effect op het behandelen van MH.

PREVENTIE
•    MH is een aandoening waarmee de hond geboren wordt en is alleen met fokmaatregelen te voorkomen dat de aandoening zich vermeerdert binnen het ras. Nooit fokken met MH behepte honden!
•    Is een hond behept met MH dan zal bij een narcose zoveel mogelijk voor injectie narcose gekozen moeten worden in plaats van gasnarcose. Er dient in ieder geval geen halothaan gebruikt te worden maar beter en veiliger zijn isofluraan en sevofluraan.
•    Ook het preventief toedienen van een spierverslapper zal het risico op optreden van MH verminderen.
•    Voor het toedienen van een narcose dient een bloedonderzoek plaats te vinden met betrekking tot het functioneren van de nieren en lever (pre-anaesthetisch bloedonderzoek).
•    Ook dient er standaard een waakinfuus te worden aangebracht om de bloeddruk op peil te houden tijdens de operatie en de mogelijkheid bij de hand te hebben om snel medicatie in de bloedbaan te kunnen toedienen voor het nodig mocht zijn.
•    Het geven van een kalmeringsprikje (premedikatie) voor de narcose zorgt voor minder opwinding bij de hond voor de ingreep en het rustiger bijkomen na de ingreep.
•    Het is erg belangrijk dat de lichaamstemperatuur van de honden, mogelijk verdacht van MH, voor, tijdens- en na de ingreep continu in de gaten wordt gehouden.
•    Ook moet er goed aandacht besteed worden aan pijnstilling, pijn kan een trigger zijn voor MH of non-MH.
•    Treedt er toch hyperthermie op na een ingreep en overleeft de hond dit dan moet dit goed gedocumenteerd worden op de patiëntenkaart voor een eventuele volgende keer.


Door deze kennis goed in acht te nemen en toe te passen kunnen veel twijfels en angsten voor narcose bij met name windhondeneigenaren worden weggenomen en kan onverwacht leed voorkomen worden.

© Drs. Paul van der Heijden, dierenarts
WHG Dierenziekenhuis Rotterdam
Pascalweg 4, 3076 JP Rotterdam
Telefoon 0031 (0) 10-4925151;
Website: http://www.whgdierenartsen.nl